Feeds:
Artikels
Kommentare

Song for the Dead

Ons het Sus en Theo vandag begrawe. Begrafnisse laat ‘n mens soms dink.

https://www.youtube.com/results?search_query=der+kadish+

Die Joodse “Song for the Dead” (of “Der Kadish”) is ‘n gebed wat gesing word tydens ‘n begrafnis. Dit is ‘n tradisie wat al van ongeveer 800 jaar NC bestaan.

Sederd 1959 word Kadish een keer per jaar wêreldwyd gehou vir die meer as ses miljoen slagoffers van die Joodse volksmoord gedurende die 2de Wêreldoorlog. Volgens gebruik word verskillende lyste met name van slagoffers op daardie dag by alle sinagoges voorgelees sodat elke slagoffer se naam ten minste een keer genoem word en so onthou kan word.

In sy boek; “American Philosophy and Philosophers” skryf Johan Kaag oor Josiah Royce se wens dat Amerika (en by implikasie die Weste) so ‘n tradisie sal laat hereis sodat ons voorvaders en moeders vereer kan word.

Last written words of Josiah Royce (American Philosopher 1855 – 1916):

“Among the motives that have made the religious life of humanity intense, endlessly disposed to renew its youth despite all its disillusionments and unfailingly precious despite all of its changes and disappointments, is the motive expressed in one of the oldest and newest of cults—the cult of the dead.”

Die idee (wat wel eens in die Weste bestaan het) het niks te doen moet voorvader aanbidding of Halloween nie, dit is slegs om erkenning te gee aan hulle wat eens gelewe het en ons toe vooruit gegaan het.

Royce skryf:

“This cult has survived countless changes of opinion. It will survive countless transformations of belief such as the future may have in store for us. Its spirit will grow … So long as love and memory and record and monument keep the thought of our dead near to our lives and hearts, so long as … the spirit of brotherhood enables us to prize what we owe to those who have lived and died for us, the cult of the dead will be an unfailing source to us of new and genuinely religious life.”

Johan Kaag sê: “‘The cult of the dead’ was a reference to a very old institution that sought to memorialize and counteract the tragedy of human finitude. It’s sometimes referred to as the “ancestor cult, …

The ancient Celts had one, the Egyptians too. Royce hoped that such a cult could survive the forward-looking tendencies of modernity.”

 William, Ernst Hocking (1873 – 1966) se biblioteek by West Wind kan gesien word as monument vir so ‘n “cult of the dead” waar skrywers en filosowe uit die verlede se werk as nagedagtenis versamel was, maar heel laas en ten spyte van Royce en Hocking se pogings kon die kultus nie die aanslag van die Post-modernisme weerstaan nie. Die gees van materialisme en ‘n vernietigende verbruikers mentaliteit het die droom vernietig.

Kaag sê: “Philosophy tried to figure out how to preserve what is noble and most worthy about us. At its best, philosophy tried to explain why our lives, so fragile and ephemeral, might have lasting significance.”

Maar die, soos Wilber dit noem “gutless, nihilistic philosophy coming from the ivory towers of modern philosophy,” het die moderne mens uitsigloos en sielloos gelaat. Vir hulle is die voorvaders dood (en was hulle so ‘n bietjie van lotjie getik met hulle vreemde, onwetenskaplike bygelofies en kerklike sprokies!)

Daarom is dit so verblydend om te sien dat die Jode steeds so ‘n tradisie aan die gang hou, en as die van Schalkwyks Jode was kon ons dié wat die “groot rivier” reeds oorgesteek het met ‘n “Song for the Dead” vereer het:

Mourner’s Kaddish

Glorified and sanctified be God’s great name throughout the world

which He has created according to His will.

May He establish His kingdom in your lifetime and during your days,

and within the life of the entire House of Israel, speedily and soon;

and say, Amen.

May His great name be blessed forever and to all eternity.

Blessed and praised, glorified and exalted, extolled and honored,

adored and lauded be the name of the Holy One, blessed be He,

beyond all the blessings and hymns, praises and consolations that

are ever spoken in the world;

 and say, Amen.

May there be abundant peace from heaven, and life, for us

and for all Israel;

 and say, Amen.

He who creates peace in His celestial heights,

may He create peace for us and for all Israel;

And for:

Dirk, Petrus, Johannes van Schalkwyk (Oupagrootjie) 28/1/1839 – 7/10/1911

Catharina, Petronella du Plessis (Oumagrootjie) 21/9/1843 – 5/4/1912

Maria Jacoba van Schalkwyk (Nee du Plessis) (Ouma) 24/2/1875 – 5/11/1954

Dirk, Petrus, Johannes van Schalkwyk (Oupa) 1/12/1868 – 30/11/1954

Lourens van Schalkwyk (Lou/Pa) 16/7/1912 – 1/11/1972

Johanna, Cecilia van Schalkwyk (Cielie/Ma) 4/4/1915 – 7/4/2000

Dirk, Petrus, Johannes van Schalkwyk (Dirk/Ouboet) 28/7/1936 – 17/6/2017

Johan Cecil van Schalkwyk (Joh) 2/7/1954 -7/10/2020

Cornelia, Johanna Heymans (Nee Van Schalkwyk) (Nelia/Sus) 1/3/1942 – 20/8/2021

Theodorus, Ernst Heymans (Theo/Swaer) 10/1/1942 – 26/8/2021

Jan-Gert Heymans (Jan/Seun van Nelia) 22/4/1964 – 23/8/2021

And say: Amen Amen Amen

Nelia (Sus)

Sus & Theo

Cornelia, Johanna Heymans (Nee van Schalkwyk) 1/3/1942 – 19/8/2021

Dit is met groot hartseer dat ons van jou moet afskeid neem Ousus, maar dit is ook met dankbaarheid dat ons terug kyk na ‘n lang pad wat ons saam geloop het.

Saam met Ma en Ouboet. Al drie van hulle (inderdaad almal op die foto) het ons reeds vooruit gegaan.
Sorgelose dae, lank gelede
Toe ons nog almal saam was. Maar een vir een word ons uit die prentjie uitgehaal. Ouboet Dirk, Sus Nelia en Johann is nie meer met ons nie.

Ons het julle gegroet maar sal julle nooit vergeet nie.

“But no matter the medicinal virtues of being a true friend or sustaining a long close relationship with another, the ultimate touchstone of friendship is not improvement, neither of the other nor of the self, the ultimate touchstone is witness, the privilege of having been seen by someone and the equal privilege of being granted the sight of the essence of another, to have walked with them and to have believed in them, and sometimes just to have accompanied them for however brief a span, on a journey impossible to accomplish alone.”

― David Whyte, Consolations: The Solace, Nourishment and Underlying Meaning of Everyday Words

Empty House

Foto deur Hannlie

Did you disappear or did I.

It seems so long ago.

So long since joy swept

through this house.

It is no longer a home.

No one lives here any more.

It exists only as a reminder

of what was once light and life.

Or am I just a shadow

of who we were.

I walk the endless rooms

searching for just one memory.

Just one glimmer of you.

But you elude me

and I keep chasing your laughter.

I hear your voice

But I cant see you.

Your memory slips away

and I can’t reach you

Maybe I never could.

Maybe the sorrow in me

bled out a long time ago.

An empty house.

A wind swept hollow

carved by sadness.

No.

I will draw the curtain

I will let the light in.

I will see you for what you are.

I will refill my sorrow

and wear it like a crown.

I will.

But not today.

Today I will walk without you

through my house of memories

and shadows.

I will bow my head in grieve

and shake my hands in regret.

For every story untold

for every tear unshed.

Today I will hold you close.

Tomorrow I will breathe again

and listen to the trees

whisper you home.

(July 2021)

Pofadder 4

Die Jood op die Ashoop

Weduwees het dit nooit maklik nie, en ryk weduwees se lewens is soms nog moeiliker, veral as sy ‘n weduwee is wat ‘n plaas of meer as een plaas van haar oorlede man geërf het. En as die weduwee in die omgewing van Pofadder boer en sy het meer as een plaas, dan kan die lewe vir haar baie interessant en selfs dodelik word.

Lien (skuilnaam) was so ‘n weduwee. Op ‘n manier het ons Meerkatman en Lien se paaie gekruis. Lien was ‘n weduwee en die Meerkatman was ‘n wewenaar in die Karoo waar onverbonde vrouegeselskap so skaars soos reën is. Jy hoef dus nie Einstein te wees om weet watter kragte en magte hier betrokke was om die twee bymekaar uit te gebring het nie. ‘n Klein bietjie kennis van chemie en hormone plus die moontlikheid om skapies (haar duisende en sy honderde) saam in een kraal te jaag, sal jou laat besef; een plus een is nie drie nie. Hierdie chemiese brousel het noodwendig veroorsaak dat ons (toekomstige) Polisieman en Lien se paaie ook vervleg geraak het, dis immers die Karoo en as Pa vir jou sê Tant Lien het hulp nodig, dan gaan help jy vir Tant Lien as jy nie jou agterent aan die brand gefoeter wil kry nie. Buitendien was Lien, net soos sy ma, lief vir blomme, veral rose en vir roostuin maak in die Karoo kon jy nie ‘n beter tuinjong kry ons toekomstige Polisieman nie, dus het hy vrywilliglik gaan help as sy hom gevra het.  Daardie Desember was hy al ‘n fris klong wat pas standerd agt gekryf het.

Maar om die storie van Lien en die Jood en die ashoop en ons Polisieman bymekaar te kry moet ons eers ‘n lang draai gaan loop deur die onverbiddelike Karoo met sy bloedige son en versengende droogtes en die dood wat om elke hoek en draai vir jou lê en wag.

Lien was ‘n kind van die Karoo, sy was onvoorwaardelik lief vir die barre landskap en alles en almal wat die plek huis genoem het; van die kleinste vlinder tot die mees verrimpelde Boesmanjagter, van die pasgebore moflam tot die arend wat sy kinders voed met die vleis van daardie einste lam. Lien het alles geweet van boerdery, maar van geldsake en belastingopgawes het sy niks geweet nie, die afdeling van boerdery het haar man altyd hanteer, en dit is hoe die Jood op die toneel verskyn het, nie die handelsreisiger-Jood van die vorige storie nie maar ‘n wêreldwyse sakeman en finansier van ‘n buurdorp.

Toe die belastinggaarder haar begin dreig oor agterstallige belasting is sy aangeraai om by die man te gaan aanklop om hulp. Hy was ‘n geoktrooieerde  rekenmeester  en het alles van belastingsake af geweet en was op goeie voet met al die kantore van die Gaarder in elke dorp in die omgewing. En so begin ‘n verhaal hom afspeel wat selfs nie Einstein in al sy wysheid sou kon voorsien het nie, ‘n  verhaal soos van ‘n deeglik beplande kernreaktor (Chernobil?) wat op ‘n dag buite beheer raak en alles om hom vernietig.

Die Jood (noem hom maar Izzac – in Hebreeus beteken dit ‘die man wat lag’) het ywerig aan die werk gespring om Lien se belastingsake agtermekaar te kry. Male sonder tal het hy die pad tussen Lien se plaas en die Ontvanger se kantoor aangepak om te keer dat Lien nie in die tronk beland of haar plaas verloor nie. Die moontlikheid dat sy haar plaas kan verloor het hy pal aan haar voorgehou as ‘n sterk moontlikheid indien hy nie namens haar haar onskuld op grond van onkunde by die Ontvanger bepleit nie. Die bedrag wat sy volgens sy berekening aan die ontvanger verskuldig was (plus rente en die boete was sy sal moet betaal) was so groot dat dit, volgens hom, byna ‘n uitgemaakte saak was dat sy ten minste een plaas sou moes verkoop as sy nie wou tronk toe gaan vir belasting ontduiking nie. Die droogte het almal op daardie stadium in ‘n wurggreep gehad en die moontlikheid om ‘n koper vir die plaas te kry was baie skraal.

Om kostes te bespaar het hy later van tyd sommer op die plaas oorgeslaap as hulle die nag te laat aan die boeke gewerk het. Op die manier kon hulle vroeg die volgend oggend weer aan die werk spring sodat hy dan weer dieselfde dag by die Ontvanger se kantoor ‘n draai kan gaan maak want die sperdatum vir Lien om die geld te betaal het al nader gekom. Van al die oorslaap het dinge begin ontwikkel en het goeie mense van die Karoo begin wenkbroue lig en agter hulle hande begin fluister oor die boekhouer wat sy werk so ernstig opneem.

Die situasie was desperaat en een nanag, net toe die nag dag begin word en Lien in die boekhouer se arms begin roer, het hy met ‘n blink plan tevore gekom. Hy het haar wakker gemaak en sy plan uiteen gesit; Hy sou een plaas by haar koop teen ‘n kontant bedrag gelykstaande aan die bedrag wat sy aan die Ontvanger verskuldig was. Op die manier kon sy haar skuld delg en uit die tronk bly, het hy haar vertel. Wat meer was, het hy gesê, sodra sy weer op haar voete was kon sy die plaas by hom terug koop teen dieselfde prys as wat hy daarvoor betaal het.

Lien was verheug. Na sy haar dankbaarheid op ‘n gepaste manier aan Izzac bewys het, het hulle aangetrek en dorp toe gery om die kooptransaksie amptelik te gaan registreer. By die beste restaurant in die dorp het hulle later die transaksie gaan vier. Izzac het nie gras onder sy voete laat groei nie, ‘slaan die yster terwyl dit warm is’ was sy leuse. So tussen die kos en die wyn het hy versigtig sy planne uitgelê; hy stel nie regtig in die plaas belang nie, het hy gesê. Hy is ‘n besigheidsman en sy besighede is sy eerste prioriteit en daarom kan sy maar soos gewoonlik aangaan met boer op die plaas. Intussen, sê hy nadat hy Lien se glas weer vol wyn gemaak het, het hy  baie lief geword vir Lien en sou hy graag die verhouding verder voer, baie stadig natuurlik, skerm hy, en net as sy ook so voel. En eendag in die toekoms kan hulle  dalk trou en kan hulle dan saam verder boer. Hulle word nie jonger nie en hulle moet beplan vir hulle oudag.

Na baie glase wyn daardie aand is hulle terug plaas toe. Voordat hulle bed toe is het hy vir haar nog dokumente in verband met die koop van die plaas gegee wat sy net gou moes teken sodat hy dit vroeg dit volgende oggend by die aktekantoor kan gaan ingee. Dit was laat, sy was moeg en sy het geteken sonder om die dokumente te lees.

Die lewe was sommer weer vol sonskyn en geluk. Om alles te kroon het dit begin reën en was die Karoo skielik ‘n paradys van kleur. Lien het geblom soos ‘n jong meisie. Op ‘n dag het Izzac op die plaas opgedaag met die dokumente wat hy by die prokureurs gekry het. Die koop en verkoop van die plaas is finaal afgehandel, die belasting wat sy verskuldig was is afbetaal en sy kan nou weer vry asem haal. Hy wat Izzac is het haar gered van die tronk en van finansiële ondergang.

In die koelte van die stoep het hulle ‘n heildronk gedrink op die sukses van die transaksie, in die slaapkamer het sy hom weereens beloon vir sy hulp en toe is hy daar weg. Later die dag het sy die dokumente wat Izzac gebring het by die kombuistafel gaan sit en deurlees en hoe verder sy gelees het, hoe meer ontsteld het sy geword. Bleek van woede het sy Izzac probeer bel maar hy het nie die oproep beantwoord nie. In trane het sy die prokureur gebel maar sy was te ontsteld en onsamehangend om vir hom te sê wat verkeerd is. Hy het haar aangesê om ‘n glas water te gaan drink in ‘n poging om haar te kalmeer maar sy het die telefoon in sy oor neergegooi en dorp toe gery.

Bladsye: 1 2

Marcus Aurelius

Dit is altyd ‘n plesier om Maria Popova se skrywes te lees. Dit is so goed as om met aandag na Beethoven te luister. Dit voed die siel.

Brain Pickings by Maria Popova

The Stoic Antidote to Frustration: Marcus Aurelius on How to Keep Your Mental Composure and Emotional Equanimity When People Let You Down

The vast majority of our mental, emotional, and spiritual suffering comes from the violent collision between our expectations and reality. As we dust ourselves off amid the rubble, bruised and indignant, we further pain ourselves with the exertion of staggering emotional energy on outrage at how reality dared defy what we demanded of it.

The remedy, of course, is not to bend the reality of an impartial universe to our will. The remedy is to calibrate our expectations — a remedy that might feel far too pragmatic to be within reach in the heat of the collision-moment, but also one with profound poetic undertones once put into practice.

Walt Whitman understood this when, felled by a paralytic stroke, he considered what makes life worth living and instructed himself: “Tone your wants and tastes low down enough, and make much of negatives, and of mere daylight and the skies.” He spared himself the additional self-inflicted suffering of outrage at how his body failed him — perhaps because, having proclaimed himself the poet of the Body and the poet of the Soul, he understood the two to be one. He squandered no emotional energy on the expectation that his suddenly disabled body perform a counterpossible feat against reality to let him enjoy his beloved tree workouts and daily excursions to the river. He simply edited his expectations to accord with his new reality and sought to find his joy there, within these new parameters of being.

Two millennia before the outrage culture of the Internet, the lovesick queer teenager turned Roman emperor and Stoic philosopher Marcus Aurelius (April 26, 121–March 17, 180) addressed this curious self-mauling tendency of the human mind with his characteristic precision of insight and unsentimental problem-solving in the notebooks that became his Meditations (public library).

Epochs before the birth of probability theory, Marcus Aurelius begins with a probabilistic-statistical consolation:

Whenever a person’s lack of shame offends you, you should immediately ask yourself, “So is it possible for there to be no shameless people in the world?” It isn’t, and you should therefore stop demanding the impossible. He’s just one of those shameless people who must necessarily exist in the world. You should keep the same thought readily available for when you’re faced with devious and untrustworthy people, and people who are flawed in any way. As soon as you remind yourself that it’s impossible for such people not to exist, you’ll be kinder to each and every one of them. It’s also helpful immediately to consider what virtue nature has granted us human beings to deal with any given offense — gentleness, for instance, to counter discourteous people…

Millennia before William James lit the dawn of modern psychology with the radical assertion that our experience is what we “agree to attend to,” millennia before neuroscience came to locate the seat of consciousness in the qualia of subjective experience, Marcus Aurelius serves that classic Stoic cocktail of simply worded obvious truths that are difficult truths to live up to, earned by a thousand complexities of conduct to be practiced daily:

The things of the world cannot affect the soul; they lie inert outside it, and only internal beliefs disturb it.

From this follows a curious, infuriating fundament of our humanity: that no matter what another person does — to us or at us or near the self-membraned bubble of our being — our inner response to it lives in the realm of feeling, that sovereign source of light over which we alone have agency and dominion. Even more infuriatingly, Marcus Aurelius reminds us, our outrage at some entirely predictable misbehaviour by a person known to misbehave is a failure not of the other but of our own powers of reason:

You’ll find that none of the people who make you lose your temper has done anything that might affect your mind for the worse; and outside of the mind there’s nothing that is truly detrimental or harmful for you… After all, you even had the resources, in the form of your ability to think rationally, to appreciate that he was likely to commit that fault, yet you forgot it and are now surprised that he did exactly that.

Observing that to explode with rage at the offender would make no positive difference to their conduct and would only further perturb your own soul, he instead offers a two-step process for dealing with the situation, telescoping into the broad existential perspective and then microscoping into your own innermost values:

First, don’t be upset. Nothing happens that isn’t in accord with universal nature, and before long you won’t exist at all, just like [your heroes]… Second, fix your gaze on the matter at hand and see it for what it is, and then, keeping in your mind your obligation to be a good man and the demands of your humanity, go right ahead and do it, in the way that seems to you to be most just. But do it with kindness and modesty, and without dissembling.

This is but one manifestation of the central preoccupation of the Meditations — the lifelong project of learning to see clearly as the greatest self-defense against mental anguish. So much of our disappointment and rage, after all, stem from the clash between our misperceptions of things and the reality of things — they are the pain of disillusionment, inflamed in those moments when the veil of illusion is lifted or violently pierced to let us, finally, see reality.

Reaching across space and time, across cultures and civilizations, Marcus Aurelius prescribes the antidote:

Always define or describe to yourself every impression that occurs to your mind, so that you can clearly see what the thing is like in its entirety, stripped to its essence, and tell yourself its proper name and the names of the elements of which it consists and into which it will be resolved. Nothing is more conducive to objectivity than the ability methodically and honestly to test everything that you come across in life, and always to look at things in such a way that you consider what kind of part each of them plays in what kind of universe, and what value it has for the universe as a whole.

Clarity of vision, he reminds us, is the basis of rightful action, and while our own rightful action may not be a guarantee of our contentment — or what the Romans shorthanded as “the good life” — it is our only assurance toward it:

If you carry out every present task by following right reason assiduously, resolutely, and with kindness; if rather than getting distracted by irrelevancies, you keep your guardian spirit unspoiled and steady, as though you had to surrender it at any moment; if you engage with the task not with expectations or evasions, but satisfied if your current performance is in accord with nature and if what you say and express is spoken with true Roman honesty, you’ll be living the good life. And there’s no one who can stop you doing so!

Die antieke Aurelius sluit perfek aan by moderne denkers soos Ken Wilber wat aanbeveel dat jy dit wat jy beleef moet ontleed deur “making the subject the object of awareness , and thus transcending the subject and move to the next higher stage of development”

Pofadder 3

Die slang in die put.

Dit was nie lank na oom Tewes saam met sy dooie skaap in die gat beland het nie, dat ons konstabel self (in sy eie woorde) “amper sy gat gesien het”.

Dit het so gebeur; op hulle werf is daar jare gelede ‘n put gegrawe vir drinkwater vir die huis en vir vee. Die gedoente was soos alle putte toegerus met ‘n katrol, ‘n tou en ‘n emmer. Jy laat sak die emmer aan die tou met ‘n katrol die gat af, skep die emmer vol water en katrol dan die emmer met water weer boontoe.

Met tyd syfer moderne tegnologie stadig  maar seker tot in hierdie uithoek van die wêreld en die windpomp verdring die emmer-in-die-put tegnologie, maar nie sonder dat die Kerk heftig daarteen beswaar gemaak het nie. Die redenasie was dat dit goed en reg was om ‘n put te grawe om water onder uit die Aarde se ingewande te gaan skep want Jesus het self so sy dors geles. Maar om ‘n gat te boor met ‘n masjien en dan ‘n windpomp te gebruik om water uit die gat te pomp was om God se water te steel.

Ons konstabel se pa het die probleem met die kerk omseil deur sy windpomp bo op die put se bek staan te maak. Dit was steeds ‘n put en die windpomp het maar net die emmer en katrol sisteem vervang. Hy het die saak met sy Skepper uitgeklaar, het hy vir die dominee gesê, en daar was geen teenkanting van Bo af teen die vindingryke plan nie.

En toe lol die windpomp. Die wind waai, die windpomp se wiel loop, maar daar kom geen water by die pype uit nie. ‘n Plan moes gemaak word om te gaan kyk wat verkeerd is onder in die put, en die plan was … ons konstabel wat toe nog nie ‘n konstabel was nie maar net ‘n blote kind. Die pa se plan was om die kind, omdat hy die kleinste mens op die werf was, in die emmer waarmee water altyd uit die put geskep was, te laat sit en die kind dan in die put te laat afsak sodat hy kan gaan kyk wat verkeerd is.

Dit was nie asof die kind ‘n keuse gehad het oor of hy in die put wou afgaan of nie wou afgaan nie. Pa sê jy is ‘n kind van die Karoo en ‘n kind van die Karoo is nie bang nie, en as Pa sê jy gaan die put af met die emmer, dan gaan jy die put af met die emmer of jy bang is of nie.

En so is die kind die donker dieptes van die put af laat sak, bewend en bleek van bang. En soos sy oë die donker gewoond raak, sien hy dieper die put af tot by die water … en toe skreeu hy blou moord daar uit die dieptes uit. Slang, skreeu hy. Trek my op daar is ‘n groot slang in die water, skreeu hy.

“Hoe kan daar ‘n slang in die water wees” skreeu sy pa daar van bo af, “jy is ‘n bang gat. Kalmeer jouself en kyk wat is fout met die pomp voor ek jou nerwe aftrek” maar die werkers trek die kind so vinnig as wat hulle kan boontoe want hulle hoor en verstaan die angs van ‘n kind onder in ‘n donker put.

Net toe die pa die kind aan die oor wou beetkry om hom weer in die donker put af te stuur, daag die ou Joodse smous mister Cowen (of dan wel mr. Clown soos die pa hom altyd noem) met sy gehawende stasiewa waarmee hy een maal per jaar die plase in die omgewing besoek om sy ware (egte geweefde matte uit Persië, vroue onderklere uit Parys, speserye uit Indië en 100% Vodka uit Rusland lieg hy onbeskaamd) te verkwansel daar op en soos hy aangestap kom trap hy die pa van die kind uit: “No mister Markata, what are you doing! Vir wat mishandel jy die kind so? Los sy oor uit, hy is nie ‘n hond nie!” Die naam Markata waarmee hy die Pa altyd aanspreek is moontlik maar net sy manier om meerkat se sê. Die Pa is dus meneer Meerkat en verwys dalk na die Pa se weersin in meerkatte waarop hy tydig en ontydig jag maak. Die moontlikheid bestaan ook, gegee die twee se wedersydse renons in mekaar, dat die naam eerder verwys na die Sanskrit woord “markata” wat aap beteken. Daar bestaan geen moontlikheid dat meneer Cowen met die naam Markata verwys na die Egiptiese naam Markata wat die esoteriese naam vir die songod Amun Ra is nie.

Toe die pa vir hom die storie van die “kamstige” slang in die put vertel loop hy na sy kar toe en gaan haal ‘n groot spieël onder ‘n hoop komberse uit. Met die spieël loop hy put toe en weerkaats die sonlig in die put af.

“Daar,” sê hy triomfantlik  vir die pa “is jou ‘kamtige” slang, ‘n knewel van ‘n rinkhals in die water mister Markata!” Die pa brom omgekrap iets oor’ hoe die d*** het die slang in die put gekom’, en ‘bring my haelgeweer dat ek die ding kan vrek skiet’ toe mr. Cowen hom weer in die rede val: “Why is it that I must come all the way from the City to teach you how to farm? Wil jy die slang doodskiet en dan weer die water drink?” vra hy ontsteld, want hy sien al klaar hoe die pa se kop werk: Skiet slang – stuur kind die put af om die dooie slang te gaan haal – probleem opgelos!

“Nou hoe wil jy die slang uit die put haal mr. Clown?” snou die pa die handelsreisiger toe.

“Bring vir my daardie dooie karoobos daar,” beduie hy. Die bos is groot genoeg om omtrent die hele opening van die put van kant tot kant toe te maak. Hy maak die emmer los van die tou af, bind die bos aan die tou vas en laat sak dit die put af. Toe die bos die water raak seil die slang dadelik die bos in.

“Quidquid recipitur ad modum recipientis recipitur.” sê Richard Rohr. Wat hy bedoel is; ons sien dinge nie soos dit is nie, ons sien dinge soos wat ons is. Dit laat ‘n mens wonder: Hoe is die Jood en hoe is die Meerkatman? En waarom kyk die meerkatmens in ons almal altyd neerhalend af op die Jood of enige iemand wat nie “ons” is nie?

Toe die ou smous begin om die karoobos met die slang uit die put uit te trek hardloop al al die omstanders, met die pa heel voor, dat die stof staan om weg te kom. Die kind het die tou gevat en mr. Cowen gehelp trek om die bos en die slang weer uit die put te kry. Toe die punt van die bos bo die muur van die put uitkom het die slang vinnig af grond toe geseil en toe koers gekry veld toe in die rigting van  die eensame graf teen die rant. Die kind het gemik om ‘n klip op te tel om die slang dood te gooi, maar mr. Cowen het sy kop geskud; “Let it be my son. There is a place and a purpose for all God’s reatures under the sun, the good and the bad. Die vraag, sal jy eendag uitvind is; wat of wie is goed en wat of wie is sleg. Is daar goed en sleg of is dit … but don’t you worry, let’s go get you some sweets and sell some goodies to mr. Markata. Hy moet my betaal vir die spieël wat hy laat val het in sy haas om weg te kom van die put af,” sê hy en lag uitgelate.

Daardie aand was dit weer volmaan en die kind het weer na die graf toe gegaan. Toe hy naby die graf kom het hy iets blinks in die maanlig op die graf sien beweeg. Toe hy nader gaan het die slang sy kop bak gemaak, sy lyf ‘n halwe meter bo die grond opgelig en stip na die kind gekyk met daardie inkswart ogies van hom terwyl sy gesplete tong onheilspellend kwispel. Vreemd genoeg was die kind glad nie bang nie. Hulle het lank na mekaar gekyk voor die slang stadig in die gras verdwyn het. Toe het die kind langs die graf gaan sit en vir sy ma gevra oor die slang en die Jood en van sy pa. “Jy moet my help” het hy gepleit “ek vesrstaan nie mooi wat vandag hier gebeur het nie.”

Dit was eers later met die storie van die Jood op die ashoop dat hy begin verstaan het. Van daar af het sy lewe ‘n nuwe koers ingeslaan, maar daarvan vertel ons in die volgende aflewering.

Musiek van ‘n ou meester

Ek hou van die man se musiek. Is ons van die Boomer Generasie se soort musiek, of dan dalk eerder ‘sommige’ van ons van die sestigs se musiek. Luister ek kyk of dit iets in jou roer.

Pofadder 2:

‘n Monument vir ‘n Skaapboer:

Na oom Jan se begrafnis is ons huis toe, ek en Pa. Die son was al lank onder toe ons by die huis aankom. Bo die horison in die weste het die Maan soos ‘n groot goue skyf gehang en die Karoo-landskap helder verlig, ‘n perfekte spieëlbeeld van die Maan se oppervlakte, het ek my altyd verbeel op sulke aande.

Ek het gewag tot Pa in die bed was en ek hoor hoe hy begin snork voordat ek, soos met elke volmaan sedert haar dood, die veld in geloop het na my ma se graf toe. My pa mag nie weet dat ek na haar graf toe gaan en dan die hele nag daar langs die graf bly sit en met haar gesels nie. Ek vertel altyd vir haar alles wat van die vorige volmaan af gebeur het. Daardie aand het ek vir haar van oom Jan vertel, oom Jan Vark soos ek nou vir ewig aan hom sal dink.

Maar Pa sê net swakkelinge lewe saam met die dooies en die Karoo haat swakkelinge. Die sterkes, die manne, word deur die Karoo verhef tot helde, tot uitverkorenes selfs in die dood … veral in die dood dink ek soms wrewelrig.

Oom Tewes was so ‘n uitverkore kind van die Karoo. Hy is daar gebore, is deur die meul van die Karoo se snerpende winters en haar versengende somers gemaal en gebrei tot rateltaai onverbiddelike Boer wat die onverbiddelike natuur (en sy medemens) die stryd aangesê het in sy wil tot oorlewing. Geen droogte of vloed of vrektes onder die vee of tweede wêreldoorlog, of enige oorlog sou hom onder kry nie. Miskien is dit juis daarom dat sy dood, en meer bepaald die manier waarop hy  aan sy einde gekom het, so tragies was.

Roofdiere het hy met ‘n passie gehaat en hulle gejag met ‘n bloed lus wat gegrens het aan ‘n perversie. Veediewe en verteenwoordigers van mutli-nasionale maatskappye het hy ewe veel verpes en hulle het sy plaas vermy soos die pes. En ‘n dooie skaap was vir hom ‘n abominasie, ‘n persoonlike vernedering, ‘n klad op sy naam as voortreflike, ongeëwenaarde Karooboer. Hy het geen tyd gemors met dooie skape nie. Geen veearts is ingeroep om te kom kyk waarom ‘n skaap gevrek het nie. Elke dooie skaap is onmiddellik van die veld verwyder en in ‘n diep rotsskeur tussen die koppe op die uithoek van die plaas gegooi. Daar was gerugte dat veediewe wat hy betrap en geskiet het ook in die put beland het.

Oom Tewes was ‘n uiters suksesvolle boer met sewe plase en duisende mofskape, en nie baie vriende nie behalwe die predikant aan wie se kerk hy elke maand mildelik en ruim meer as sy tiende gegee het. Oom Tewes se vrou was ‘n saggeaarde Karoo kind wat haar plek geken het … in die huis, in die kombuis besig om vir haar man en kinders te sorg soos dit ‘n ware boervrou betaam. Sy het hom nooit een maal in haar lewe teengegaan nie. Almal het gedink dit was omdat sy bang was vir hom, maar waarheid was, so bruusk en onbeskof as wat hy met alles en almal om hom opgetree het, net so teer en sag het hy sy vrou behandel. Hy het haar letterlik verafgod en haar meer male laat belowe dat sy hom nooit ooit sou verlaat nie, want hy kon nie sonder haar lewe nie. As sy siek was was hy siek en het hy letterlik dae aaneen langs haar bed bly sit sonder om te eet.

En toe beek daardie verskriklike dag aan. Oom Tewes was toe tagtig jaar oud en nog sterk genoeg om honderd te haal. Maar die noodlot het ander planne gehad met oom Tewes en nie een van daardie planne het die ouderdom van een honderd lewensjare ingesluit nie.

Sy skape het op ‘n streep begin te vrek en hoe meer die skape vrek, hoe woedender word hy. Ek en Pa was daar om te help. Pa was bekend daarvoor dat hy enige siek dier, van hoenders tot kamele, van honde tot mofskape en sommer so tussen deur nog ‘n siek plaaswerker ook kan reg dokter. Daar was niks, het hy altyd gesê, wat jy nie met ou motorolie, DDT, terpentyn en daardie blou NMB pille kan reg dokter nie. Vir die wis en die onwis het hy soms selfs ‘n bietjie arseen ook by die konkoksie ingemeng. Ek vermoed dat Pa daardie dag meer skape dood gedokter het as wat hy gered het.

Met elke vrag skaap waarmee oom Tewes by die diep rotsskeur stilhou en die werkers hulle een vir een in die gat afgooi, brul hy ten hemel soos ‘n woedende leeu. Hy tier teen die Karoo wat geen genade ken nie. En toe gebeur die ondenkbare. Toe die plaaswerkers te stadig werk na sy sin, gryp oom Tewes ‘n dooie skaap al skellende aan die agterpoot om dit in die put te gooi maar hy verloor sy balans en hy val, en so verdwyn hy saam met die skaap die donker gat in.

Ek het reg langs hom gestaan toe hy val. Ek het hom hoor skreeu tot hy die bodem van die gat tref. En toe is alles stil, en toe hardloop ek na my ma toe, na haar graf toe, vyf myl vêr sonder om een keer te rus.

Die bure het probeer om oom Tewes te red maar alle pogings het misluk. Die skeur  was te diep en die stank van verrottende karkaste was so erg dat niemand dit in die skeur kon waag nie.

Uiteindelik is alle pogings om oom Tewes te red laat vaar. Daar was in elk geval geen kans dat hy op sy ouderdom die val en die giftige gasse onder in die gat sou oorleef het nie. Dominee het ‘n gedenkdiens in die plaashuis gehou en later is daar ‘n betonblad oor die skeur gegooi en ‘n grafsteen (eintlik ‘n monument) is toe ter ere van die groot kind van die Karoo daar gebou.

Pa sê die Karoo verdra nie swakkelinge nie. Dit skyn ook te wees dat hy nie geduld het met die Klaas Pofadders van die wêreld en hulle bendes veediewe nie, en nou wil dit voorkom asof hy uiteindelik ook sy geduld verloor met dié van sy kinders wat hom openlik uitdaag? Wat sou die beste einde wees in ‘n vergeefse stryd teen die moordende Karoo; ‘n koeël-dood, miergif of ‘n gat met verrottende karkaste? Nie asof die Karoo ‘n mens juis ‘n keuse gee nie; hy vat wat hy wil, wanneer hy wil.

Pa sê as jy ‘n ware kind van die Karoo is gee jy nie om hoe jy in haar boesem beland nie, hoofsaak is dat jy daar in die geliefde grond, waar die erdmannetjies in die oggendson bak, begrawe sal word, dat jy die siklus van Karoo stof tot Karoo stof sal voltooi. Die vraag is, sê Pa en hy kyk my reg in die oë; die vraag is of jy dit in jou het om te bly, of gaan jy soos ‘n lafaard weghardloop, jou trotse erfenis vir ‘n pot lensiesop gaan weggee daar in die stad, in Sodom met sy klater goud?

Fots deur Hannelie.

Pofadder

Die Polisieman:

Mense dink dit is ‘n grap, maar Pofadder is ‘n regte plek, ‘n dorp kan jy amper sê as ‘n paar straatligte en ‘n winkel of twee in die dorre woestyn ‘n godverlate plek ‘n dorp kan laat word. Dit is die gatkant van die wêreld waarheen aasvoëls gaan om te gaan vrek en waar die Koi-San Klaas Pofadder en sy vee-rowerbende in iewers in 1875 vasgekeer en vermoor is en waarna ander aasvoëls, die met die lang swart manelpakke met die Bybel onder die arm daar ingetrek het en die plek toe ‘n “beskaafde” dorp geword het.

Maar, sê die mense wat daar bly of gebly het; Dit is die plek wat murg in jou pype sit, wat van seuns mans maak. As jy Pofadder oorleef het, sê hulle, is daar niks wat jou ooit sal onderkry nie (iets wat Klaas Pofadder, as iemand wat dit nie oorleef het nie, natuurlik heelhartig sal beaam). Hulle sal jou vertel dat die mees geharde boere in die land daar bly en dat van die land se beste Polisiemanne daar gebore is. Sout van die Aarde mense is dit wat daar gemaak en tot mens gevorm word. Van sand kan jy hulle niks vertel nie, en nog minder van droogte en mofskape wat vrek op strepe. Hulle ken dit, hulle leef dit elke dag. Dit is ‘n wêreld van en vir manne, harde manne. Vrouens is net daar om kos te maak vir die manne, en om ‘n paar ander onbelangrike dinge te doen waarvoor mans nie tyd het nie, en natuurlik vir ….

Ons Polisieman kom van daardie wêreld af. Twee en tagtig jaar gelede is hy daar gebore toe die eerste wêreldoorlog begin het (terloops, sy geboorte het natuurlik niks daarmee te doen gehad dat die oorlog uitgebreek het nie). Ons storie volg sy spoor van arm kaalvoet skaapwagter, deur die na-oorlogse depressie jare, deur die brutale Sharpeville slagting tot afgetrede polisieman.  Van die dorre Karoo tot in die stad van goud.

Hy gaan haal grepe uit jy lewe so stuk vir stuk soos hy dit onthou en stal dit as’t ware trots voor jou uit – kyk, sê hy vir jou, dit is ek, dit is wie ek is … vir ewig kind van die barre Karoo.

Die lewe op Pofadder ontsien jou nie, nie eers as jy ‘n kind is nie. Die noodlot lê jou voor soos ‘n pofadder, gereed om toe te slaan as jy dit die minste verwag, soos die oggend saam met Pa van die plaas of met die donkiekar op pad dorp toe, kerk toe. Die dorp is ver van die plaas af daarom word kerk besoeke beperk tot Nagmaal en begrafnis. Jou naaste buurman se huis is ‘n uur se ry te perd van jou af en jy kuier eintlik net by hom as siekte of dood ook daar besoek aflê.

Jy ry by oom Jan, die naaste buurman se huis verby op pad kerk toe. Daardie Sondag lê daar iets op oom Jan se stoep in die vroeë oggendson, dit lyk soos ‘n groot swart vark. Pa vind dit vreemd want hy weet oom Jan hou nie van varke nie. Hy rem die donkies tot stilstand en sê my aan om die leisels te vat sodat hy kan gaan kyk wat aangaan. Hy stap huis toe. By die vark staan hy lank stil. Daar is iets vreemds, iets onheilspellends aan sy stilstaan, maar sy praat daar langs die vark is nog meer ontstellend as sy stilbly, dit laat rillings deur my ruggraat afgly as hy my aansê om net daar op die donkiekar te bly sit en nie nader te kom nie.

Maar dit is nie vir my nodig om nader te gaan om te weet wat aan die gang is nie want hoe langer ek na die vark kyk, hoe meer verander die vark in iets grotesk, iets afstootliks. Voor my oë verander die vark in ‘n reuse swart-groen, opgeblase mens oortrek en omgewe met groot groen brommers wat soos bye om hom swerm. Toe die ligte wind in my rigting draai en die reuk van verrotte vleis my tref, kots ek met ‘n boog oor die donkies se stertkante.

Oom Jan was al ‘n paar dae dood voor ons hom gekry het. Vermoedelik ‘n hartaanval het die dokter later gesê. Ons het hom laatmiddag toe die son sak, daar op sy werf begrawe, net ek en Pa en die dominee en die twee bejaarde plaaswerkers, wat die gat onder ‘n skreiende warm son en steen-hard gebakte aarde gegrawe het.

In die verte het ‘n fisant op ‘n miershoop gestaan en roep na sy maat. Ek het saggies begin huil omdat die lewe in die Karoo vir my so verskriklik mooi en goed was, en omdat die kis en die streep rysmiere tussen die yl gras my aan my Ma laat dink het … en aan miergif. Die Karoo verdra nie swakkelinge nie. Net die sterkes oorleef hierdie droogte geteisterde, onverbiddelike barre aarde.

Fotos deur Hannelie

Volgende aflewering: “Die Jood op die ashoop” en dan “Boer in die put”

Vir Magdaleen

Jammer oor die groot verlies ou vriend. Ons bye bekookster was ‘n dapper mens, ons gaan haar mis. Die Kaap gaan net nie weer dieselfde wees met toekomstige besoeke nie. Ons is dankbaar vir die tye wat ons daar by julle kon gaan kuier het, vir die koffie daar langs die see in Hemanus, vir die koffie en kuier en gesels in Montagu by julle huis. Haar vrolike gelag en skerts sal ons bybly vir altyd.

Sterkte vir jou en die kinders die tyd wat voorlê. Ons dink aan jou.

Mooiloop ou vriend.

 

%d bloggers like this: